TBMM Başkanlığı'na sunulan 12. Yargı Paketi, yargı sisteminde önemli değişiklikler öngörüyor. Teklif, hukuk ve idari yargılamalar, icra-iflas sistemi ile ceza muhakemesi alanlarında güncellemeler içeriyor. Ancak, kamuoyunda ve hukuk çevrelerinde merakla beklenen bazı düzenlemelerin paketin dışında bırakıldığı görüldü.
Paket hazırlık sürecinde öne çıkan infaz düzenlemesi, IBAN kiralama fiilinin müstakil suç olarak tanımlanması ve Avukatlık Kanunu'na ilişkin ekonomik düzenlemeler, TBMM'ye sunulan metinde yer almadı. Bu durumun, son değerlendirmeler sonucunda paketin kapsamının daraltıldığı şeklinde yorumlandığı belirtildi.
Yeni düzenlemede, yargılamaların hızlandırılması amacıyla usul hükümlerine ağırlık verildiği gözlemleniyor. AKP tarafından "yargının etkin ve verimli işlemesi" gerekçesiyle savunulan teklifin, hak arama özgürlüğü, yargısal güvenceler ve kişisel verilerin korunması açısından tartışmalara yol açması bekleniyor.
İdare Aleyhine İcra İşlemleri Yeniden Düzenlendi
Teklifin dikkat çeken maddelerinden biri, idare aleyhine verilen para alacakları, vekâlet ücreti ve yargılama giderlerine ilişkin icra takiplerinde yeni bir prosedür getirilmesi oldu. Buna göre, davayı kazanan yurttaşlar, doğrudan icra takibi başlatamayacak. Alacaklılar veya avukatları, öncelikle ilgili idareye yazılı başvuruda bulunarak ödeme için banka hesap numarası bildirecek. İdareye bir aylık ödeme süresi tanınacak. Bu süre zarfında ödeme yapılmaması halinde cebri icra yoluna başvurulabilecek. İktidar, bu düzenlemeyi "gereksiz icra takibinin önlenmesi" ve "kamu kaynaklarının korunması" olarak açıklarken, muhalefetin "devlete ayrıcalıklı hukuk yaratıldığı" ve "yurttaşın alacağına ulaşmasının geciktirildiği" eleştirilerini yöneltmesi bekleniyor.
Belirsiz Alacak Davası Uygulaması Değişiyor
Hukuk çevrelerinde en fazla tartışma yaratması beklenen başlıklardan biri de belirsiz alacak davasının kaldırılması oldu. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 107. maddesinin yürürlükten kaldırılmasıyla, alacağın miktarının dava başında tam olarak belirlenemediği durumlarda kullanılan bu yolun yerini kısmi dava alacak. Teklif, kısmi dava açanlara tahkikat sona erene kadar alacağın kalan kısmını talep etme hakkı tanıyacağını belirtiyor.
Tek Hâkim Uygulaması Genişliyor
İdare mahkemelerinde tek hâkim tarafından görülecek davaların kapsamı da genişletiliyor. Düzenleme ile birlikte, öğrenciler ve kamu görevlilerini ilgilendiren burs, yurt, sınıf geçme, not tespiti, disiplin işlemleri, geçici görevlendirme, yolluk, lojman, izin ve uyarma cezası gibi uyuşmazlıklar tek hâkim tarafından karara bağlanabilecek.
Temyiz Yolu Kısmen Açılıyor
Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararları doğrultusunda yapılan kanun yolu düzenlemeleri de teklifte yer alıyor. Bölge idare mahkemelerinin ilk derece mahkemesi kararını kaldırarak yeniden hüküm kurduğu birçok davada Danıştay'a temyiz yolu açılacak. Ancak, tek hâkimle görülen bazı davaların temyiz kapsamı dışında bırakılması, "hükmün denetlenmesi hakkını güçlendirme" adımı olarak sunulurken, kararların denetimi konusunda tartışma yaratması öngörülüyor.
Yargıtay'ın Bozma Yetkisine Sınırlama Getiriliyor
Yargılamaların makul sürede sonuçlandırılması hedefiyle Yargıtay'ın bozma yetkisine de sınırlama getiriliyor. Bölge adliye mahkemelerinin ilk derece mahkemesi sıfatıyla verdiği kararlar hariç olmak üzere, ilk derece mahkemelerinin yalnızca görevsiz veya yetkisiz olduğu gerekçesiyle Yargıtay tarafından bozma kararı verilemeyecek. Bu düzenleme ile dosya karmaşasının önlenmesi ve yargı süreçlerinin hızlandırılması amaçlanıyor. Ancak, usul hatalarına ilişkin denetimin kapsamını daraltacağı endişesi hukuk çevrelerinde dile getiriliyor.
DNA Verileri 20 Yıl Saklanacak
Ceza Muhakemesi Kanunu'nda yapılan değişiklikle, moleküler genetik inceleme sonuçlarının saklanması ve imhasına ilişkin yeni hükümler getirildi.
