Bilim ve teknoloji alanındaki ilerlemeler, evrenin sırlarını aydınlatmaya ve insanlığın karşılaştığı sorunlara yeni çözümler sunmaya devam ediyor. Eylül ayında kaydedilen önemli gelişmeler arasında, Çin'in uzaya gönderdiği internet uyduları ve Ay'da keşfedilen devasa krater dikkat çekiyor.
Çin Ulusal Uzay İdaresi (CNSA), 25 Eylül'de Alçak Yer Yörüngesi'ne internet uydularının 26. grubunu başarıyla fırlattı. Long March 8A roketiyle Haynan Adası'ndaki ticari uzay merkezi üssünden havalanan uydular, planlanan yörüngelerine ulaştı. Bu fırlatma, Long March roketleriyle gerçekleştirilen 669. taşıma görevi olarak kayıtlara geçti.
ABD Havacılık ve Uzay Ajansı (NASA) tarafından yapılan bir keşif ise Ay'ın yüzeyinde yaklaşık iki yıl önce meydana gelen güçlü bir çarpışma sonucu oluşan devasa bir kraterin tespit edilmesi oldu. NASA'nın Ay Keşif Uydusu (LRO) tarafından Mayıs 2024'te belirlenen kraterin, bir asteroit veya kuyruklu yıldız çarpmasıyla oluştuğu düşünülüyor. Yaklaşık 222 metre çapında ve 43 metre derinliğindeki bu kraterin, Güneş Sistemi'nde yakın zamanda oluştuğu bilinen en büyük çarpışma krateri olduğu belirtiliyor. Kraterin, Houston Ay ve Gezegen Enstitüsü'nün eski Direktörü Thomas McGetchin'in adı verildiği bildirildi. Yeni kraterin, 10 yıl önce keşfedilen önceki kraterden üç kat daha büyük olduğu ve İtalya'nın başkenti Roma'daki Kolezyum'dan daha geniş bir alana yayıldığı ifade edildi.
Çin'in Beşyüz Metre Aralıklı Küre Teleskobu (FAST), hizmete girdiği 2016 yılından bu yana 1300'den fazla pulsar keşfi gerçekleştirdi. Dünyanın en büyük radyo teleskobu unvanına sahip FAST, son 10 yılda diğer tüm teleskopların toplamından daha fazla pulsar gözlemi yaptı.
Öte yandan, Ay'daki su kaynaklarının kalıcı bir yerleşim için yeterli olmayabileceğine dair bilimsel bir araştırma yayınlandı. Frontiers in Space Technologies dergisinde yer alan çalışmaya göre, Ay'da yaklaşık 1 milyar ton su bulunduğu varsayılsa da, bu miktarın milyonlarca insanı barındıracak bir yerleşim yerini uzun süre desteklemesi beklenmiyor. Araştırmacılar, mevcut su kaynaklarının, suyun geri dönüştürülmesi halinde bile en fazla 100 yıl yetebileceğini hesapladı.
Yapay zeka alanında ise ABD merkezli Anthropic şirketi, geliştirdiği Claude modelinin yeni bir enzim sisteminin keşfedilmesinde rol oynadığını duyurdu. Claude yapay zeka modelinin yaklaşık 950 ajanına, DNA dizilimlerinden oluşan veri tabanında RNA'dan DNA sentezleyen revers transkriptaz (RT) enzimlerin yeni örneklerini bulma görevi verildi. 21 saatlik tarama sonucunda bulunan bir bulgunun, daha önce karakterize edilmemiş bir enzim sistemine işaret ettiği saptandı.
Sağlık alanında ise ABD Ulusal Sağlık Enstitüsü (NIH), felçli hastaların konuşma ve beden hareketlerini aynı anda dijital ortama aktarabilen yeni bir beyin-bilgisayar arayüzü geliştirdiğini açıkladı. Üç felçli hasta üzerinde denenen sistem, beyin dalgalarını kullanarak sanal bir karaktere dönüştürüyor. Bu teknoloji, özellikle ALS hastalarının iletişimini hızlandırmayı hedefliyor.
Stanford Üniversitesi araştırmacıları tarafından geliştirilen bir diğer yenilik ise, insan beyin hücrelerinin fare beynine nakledilmesiyle beyninin yaklaşık yarısı insan dokusundan oluşan fareler elde edilmesi oldu.
