Türkiye'nin milli teknoloji hamlesi vizyonu kapsamında araştırma ve geliştirme (AR-GE) ile inovasyon ekosistemine aktarılan kaynaklarda önemli artışlar kaydedildi. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, merkezi yönetim bütçesinden AR-GE faaliyetleri için ayrılan ödenek ve harcamalar, 2017 yılında 13 milyar 243 milyon 950 bin lira iken, yaklaşık 10 yılda 308 milyar 568 milyon 34 liraya yükselerek toplamda 23 kat artış gösterdi.
Sektörel bazda incelendiğinde, özellikle uzayın keşfi ve kullanımı alanında dikkat çekici bir büyüme oranı gözlemlendi. Türkiye'nin Milli Uzay Programı çerçevesindeki çalışmaları ve yerli haberleşme uydusu Türksat 6A gibi projeler, bu alandaki finansal desteğin temel motivasyon kaynağı oldu. 2017'de 30,5 milyon lira olan uzay çalışmaları bütçesi, 2024'te 2,3 milyar lirayı aşarken, bu yıl 3,2 milyar liranın üzerine çıktı. Bu artışla, 2017-2026 döneminde uzay çalışmaları bütçesi 107 katına ulaştı.
Tarım ve sanayi alanlarında da stratejik hamleler AR-GE bütçelerine yansıdı. Küresel gıda krizlerine karşı geliştirilen akıllı tarım uygulamaları ve sürdürülebilir üretim tekniklerine yönelik teşvikler, tarımsal kalkınmanın itici gücü oldu. Tarım sektörü AR-GE ödenekleri, 2017'deki 272,4 milyon liradan bu yıl 14,5 milyar liraya yükselerek 53 kat büyüdü. Aynı dönemde endüstriyel üretim ve teknoloji alanı için ayrılan kaynaklar 1 milyar liradan 27,6 milyar liraya ulaştı. Sanayide dijital dönüşüm ve yeşil hidrojen gibi yenilikçi enerji çözümlerine odaklanan yatırımlar, yerli üretimin küresel standartlara taşınmasını sağladı. Sanayi ve teknoloji odaklı AR-GE yatırımları, 10 yıllık süreçte yaklaşık 27 kat artış gösterdi.
Miktar bazında değerlendirildiğinde, Genel bilgi gelişimi: AR-GE başlığı en büyük payı almaya devam etti. 2017'de 7,7 milyar lira olan bu kaynak, 2024'te 122 milyar liraya, 2026'da ise 214,5 milyar liraya kadar yükselecek. Bu kalem, toplam AR-GE bütçesinin yaklaşık yüzde 70'ini oluşturarak bilimsel temelli araştırmaların önemini vurguladı.
Türkiye'nin yerli savunma sanayi vizyonu kapsamında savunmaya ayrılan AR-GE bütçesi, 2017'deki 1,8 milyar liradan bu yıl 12,3 milyar liraya çıkarak 6,6 kat artış gösterdi. Yerli İHA/SİHA teknolojileri, KAAN savaş uçağı ve gemi inşa projelerindeki teknolojik gelişmeler, bu kaynağın somut çıktıları olarak öne çıktı. Eğitim alanındaki AR-GE harcamaları 570 milyon liradan 8,6 milyar liraya, ulaşım, telekomünikasyon ve diğer altyapılar ise 470 milyon liradan 6,7 milyar liraya çıktı. Kültürel ve toplumsal araştırmalara ayrılan bütçelerde de önemli artışlar yaşandı. Kültür, eğlence, din ve kitle iletişimi alanındaki AR-GE bütçesi 2017'ye kıyasla yaklaşık 30 kat artarak 130 milyon liraya ulaşırken, Siyasi ve sosyal sistemler, yapılar ve süreçler başlığındaki harcamalar 11 kattan fazla artışla 603,6 milyon lira seviyesine yükseldi.
