Çanakkale'nin Liman Bayırı mevkii, Cevat Paşa Mahallesi Havantabya 1 sokakta yer alan Çanakkale Eski Merkez Hastane (Kale-i Sultaniye Hastahane-i Askeriyye), bakımsızlık nedeniyle yıkılma tehlikesiyle karşı karşıya kalmıştır. 1890 yılından bu yana ayakta duran tarihi yapı, günümüzde harabe bir görünüm sergilemektedir.
Tarihi Miras Çöpler ve Yıkıntılar Arasında
Etrafı çitlerle çevrilmiş olan yapının çevresinde yıkıntılar ve çöpler tespit edilmiştir. Güvenlik amacıyla yerleştirilen tabelalara rağmen, çitlerin bir kısmının delindiği ve yapının akşam saatlerinde yasa dışı faaliyetler için kullanıldığı bölge sakinleri tarafından bildirilmiştir. Tarihi binanın mimari dokusu, mevcut tahribata rağmen dikkat çekmeye devam etmektedir.
Savaşlara Tanıklık Eden Yapının Tarihçesi
İstanbul Teknik Üniversitesi'nden Yüksek Mimar S.Y.K. tarafından hazırlanan makaleye göre, hastane Trablus Savaşı, Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı gibi kritik süreçlere tanıklık etmiştir. Özellikle Çanakkale Savaşı sırasında 'Ağır Yaralılar Hastanesi' olarak hizmet veren bina, 1915 yılında İngiliz kuvvetleri tarafından iki kez bombalanmıştır. 1918 Mondros Ateşkes Antlaşması sonrası İtilaf Devletleri tarafından kapatılan yapının kuzey ve batı bloklarındaki duvarların yaklaşık yüzde 90'ı yıkılmıştır.
Müze Projesi ve Koruma Önerileri
Yapının korunması adına daha önce çeşitli bilimsel projeler geliştirilmiştir. 2010 yılında hazırlanan bir yüksek lisans tezi kapsamında, hastanenin bir kısmının 'Açık Hava Müzesi' olarak kullanılması, diğer kısımlarının ise rekonstrüksiyonu önerilmiştir. Projede, binaya sonradan eklenen yanlış uygulamaların temizlenmesi ve bitki örtüsünün arındırılması gerektiği vurgulanmıştır. Eski Çanakkale Valisi İ.A. tarafından 2020 yılında yerinde incelenen yapı, henüz somut bir koruma altına alınamamıştır.
