Etiyopya'nın kuzeyindeki Tigray, Amhara ve Afar bölgelerinde çatışmaların yoğunlaşmasıyla birlikte, ülkedeki etnik temsil ve yerel yönetim konuları yeniden gündeme geldi. Uluslararası toplum, taraflara diyaloğa dönme çağrısı yaparken, federal yapıdaki ülkenin idari ve siyasi çözüm arayışları dikkat çekiyor.
Etiyopya İstatistik Kurumu (ESS) verilerine göre, Addis Ababa ile birlikte eyalet sistemine dahil olmayan özerk şehirlerden Dire Dawa, karmaşık etnik yapıyı bir arada tutabilmek için oluşturulmuş bir idari ve siyasi çözüm olarak değerlendiriliyor. Oromolar Oromia'da, Amharalar Amhara'da, Tigraylar Tigray'da ve Somaliler doğudaki Somali eyaletinde yoğunlaşırken, büyük kentlerde farklı topluluklar bir arada yaşıyor. Bazı eyaletlerin nüfusu da birden fazla topluluktan oluşuyor.
Etiyopya Anayasası, topluluklara yaşadıkları bölgelerde kendi yönetim kurumlarını oluşturma ve dillerini geliştirme hakkı tanıyor. Eyalet sınırlarının belirlenmesinde yerleşim düzeni, dil, kimlik ve halkın rızası gibi faktörler dikkate alınıyor. Sidama'nın referandumla ayrı bir eyalet haline gelmesi, yerel yönetim taleplerinin ülkenin idari haritasını değiştirebildiğini gösteren önemli bir örnek olarak öne çıkıyor.
Anayasanın en çok tartışılan maddelerinden biri olan 39'uncu madde, topluluklara kendi kendini yönetme hakkının yanı sıra ülkeden ayrılma hakkını da tanıyor. Ancak bir topluluğun ayrılabilmesi için temsilcilerinin üçte iki çoğunlukla karar alması ve ardından yapılacak referandumda talebin kabul edilmesi gerekiyor. Etnik kimlik, Etiyopya'nın toplumsal yapısının tek boyutu olmayıp, aynı topluluk içinde farklı dinlere mensup insanların yaşaması, etnik ve dinî dağılımın karmaşıklığını artırıyor. Son nüfus sayımının üzerinden geçen süre de bu oranlara ilişkin tartışmaları canlı tutuyor.
Hükümetlerarası Kalkınma Otoritesi (IGAD) çalışmaları, Etiyopya'daki toplulukların sosyal bağlarının ülke sınırlarının ötesine uzandığını ortaya koyuyor. Somaliler Somali, Cibuti ve Kenya'da; Afarlar ise Eritre ve Cibuti'de de yaşarken, Kenya sınırının iki yanında Oromo toplulukları bulunuyor. Akrabalık ilişkileri, ticaret ve hayvancılığa bağlı hareketlilik, sınır bölgelerindeki gündelik yaşamı komşu ülkelerle iç içe geçiriyor. Etiyopya'nın etnik ve dinî çeşitliliği, hem yerel yönetim düzenini hem de ülkenin çevresiyle kurduğu toplumsal ilişkileri anlamak açısından büyük önem taşıyor.
Tigray Halk Kurtuluş Cephesi (TPLF) dahil olmak üzere, Etiyopya'nın farklı bölgelerinden 7 örgüt ve siyasi yapı, 20 Eylül'de federal hükümete karşı bir ittifak kurduklarını açıklamıştı. Nüfusun yaklaşık %6-7'sini oluşturan Tigray halkının temsilcisi TPLF, 1991-2018 döneminde ülkeyi yönetmiş, iktidarı kaybetmesinin ardından 2020-2022 yıllarında ordu ile iç savaş yaşamıştı. TPLF'nin de aralarında bulunduğu silahlı gruplarla ordu arasındaki çatışmalar 23 Eylül'de Tigray, Afar ve Amhara bölgelerinde yoğunlaştı. Taraflar arasındaki anlaşmazlıkların merkezinde, federal hükümet ile bölgesel yönetimler arasındaki yetki paylaşımı, siyasi temsil, toprak ve güvenlik güçlerinin statüsü yer alıyor. Afrika Birliği (AfB), Avrupa Birliği (AB) ve IGAD başta olmak üzere uluslararası toplum, artan gerilim üzerine taraflara çatışmaları durdurma ve doğrudan görüşmelere dönme çağrısı yapıyor.
