Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) Yazı İşleri Müdürü Osvaldo Zavala Giler, Avrupa Birliği (AB) Komisyonu'na, ABD'nin uyguladığı yaptırımlar karşısında Mahkeme ile çalışan şirket ve kuruluşların hukuki durumunu bir an önce netleştirmesi çağrısında bulundu.
Politico'ya verdiği röportajda konuşan Zavala Giler, ABD yaptırımlarının Mahkeme'nin günlük işleyişine etkilerini ve AB'den beklentilerini değerlendirdi. AB Komisyonu'nun belirsiz bir tutum sergilemesinin şirketleri ve sivil toplum kuruluşlarını (STK) tereddütte bıraktığını belirten Giler, bu kuruluşların ABD yaptırımlarına uyup uymama konusunda bilgi sahibi olmadığını ve uymamaları halinde karşılaşabilecekleri riskleri bilmediklerini ifade etti.
Mahkeme'nin korunması için somut adımlar atılmasını talep eden Zavala Giler, AB'nin ABD ile diyaloğa öncelik vermesi konusunda, "Umarım diyalog için açılan alan, Mahkeme'yi korumak için bir bekleme süresi olarak yorumlanmaz." dedi.
ABD'li Teknoloji Şirklerinden Uzaklaşma Hazırlığı
Zavala Giler, kapsamlı yaptırımlara hazırlanan Mahkeme'nin, ABD'li teknoloji sağlayıcıları yerine açık kaynaklı yazılımlara geçmek için 6 ay, dolara olan bağımlılığı azaltmak için ise 20 ay hazırlık yaptığını aktardı. Mevcut yaptırımlarda telekomünikasyon hizmetlerinin muaf tutulduğunu ancak bu muafiyetin süreceğine dair bir garanti olmadığını belirten Giler, "Artık ABD'li teknoloji şirketlerine güvenemem." ifadesini kullandı.
Ödemelerde ABD'li kişi, banka veya para birimi bağlantısı olmaması için tedarikçilerin işlemlerini tek tek incelediklerini, tüm çalışanların Avrupa'da banka hesabı açmasını ve sözleşmelerin avro üzerinden düzenlenmesini sağladıklarını belirtti. Bu süreçte UCM'nin çalıştığı banka sayısının onlarcadan birkaç bankaya düştüğünü kaydeden Zavala Giler, ABD bağlantısı olmayan ödemeleri kabul eden kuruluşların sayısının sınırlı olduğunu vurguladı.
Avrupa'nın Mali Egemenliği Vurgusu
Mahkeme'nin Avrupa'da, avro cinsinden ve ABD bağlantısı olmadan işlem yapabilmesi gerektiğini savunan Zavala Giler, bunun sağlanamamasının Avrupa'nın mali egemenliğini de sorgulamaya açacağını söyledi. AB şirketlerinin ABD yaptırımlarına uymasını engelleyecek tüzüğün (blocking statute) devreye alınması çağrısını yineleyen Giler, bu mekanizma kullanılmasa bile Mahkeme'nin en azından Avro Bölgesi'nde faaliyetlerini sürdürebileceğine dair güvence istedi. Zavala Giler, ara bir adım olarak şirketlere "güvence mektupları" verilmesini önerdi.
Belirsizliğin bankalar ve teknoloji şirketlerinin yanı sıra Mahkeme ile çalışan STK'ları da etkilediğini belirten Zavala Giler, "Bu durum son derece büyük bir caydırıcı etki yarattı. Mahkeme'nin çalışmalarını desteklemeye devam etmek için hukuki korumaya sahip olup olmadıklarını bilmiyorlar." diye konuştu.
ABD'nin UCM'ye Yaptırımları
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, UCM'nin eski yargıçlarından Güney Afrikalı hukukçu Navi Pillay'ın "2026 Nobel Barış Ödülü"nü kazanmasının ardından Mahkeme'ye yaptırım uygulama kararı aldıklarını açıklamıştı. Rubio, ABD'nin UCM tarafından Amerikalıların yargılanmasına izin vermeyeceğini belirterek, "Ya UCM tehditlerine son verecek ya da biz UCM'yi ortadan kaldıracağız." ifadesini kullanmıştı. UCM, Kasım 2024'te İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve eski Savunma Bakanı Yoav Gallant hakkında tutuklama emri çıkarmış, ABD ise karara karşı çıkmıştı. Washington yönetimi, ağustosta UCM Başkanı Tomoko Akane'nin de aralarında bulunduğu yargıç ve savcılara yaptırım kararı almıştı.
AB'nin Engelleme Tüzüğü
Engelleme Tüzüğü ilk kez 1996 yılında ABD'nin Küba, İran ve Libya'ya ambargo uygulama kararının ardından gündeme gelmişti. Bu mevzuatla, söz konusu ülkelerle iş yapan Avrupalı şirketlere yönelik yabancı mahkemelerin verebileceği kararların engellenmesi ve böylece bu şirketlerin korunması amaçlanmıştı. Ancak tüzüğün uygulanması, daha sonra AB ve ABD'nin konuyu müzakere ederek çözüm bulmasıyla rafa kaldırılmıştı. Söz konusu tüzük, ABD Başkanı Donald Trump'ın İran ile 2015'te imzalanan nükleer anlaşmadan çekilme kararı üzerine ise 7 Ağustos 2018'de yürürlüğe girmişti. AB Yüksek Temsilcisi Kallas, 20 Ekim'de yaptığı açıklamada UCM'yi ABD'nin yaptırımlarına karşı korumak için "Engelleme Tüzüğü" dahil bütün seçeneklerin masada tutulması gerektiğini bildirmiş, AB'nin yaptırımların yürürlüğe girmesi öncesindeki 6 aylık sürenin tüm hukuki sonuçları analiz etmek, diyalog başlatmak ve çözüm yolları aramak için kullanılacağını ifade etmişti.
